Son dönemde en çok merak edilen sorulardan biri şu: “Sohbet botuyla saatlerce konuşuyor, ona inanıyor. Bu zararlı mı?” Elimizde şimdiye kadar çoğunlukla vaka bildirimleri ve teorik yazılar vardı. Ekim 2026’da JAMA Psychiatry’de yayımlanan bir çalışma, konuya ilk kez sayısal bir çerçeve getirdi.

Psikoz ve sohbet botları: bu soru neden önemli?

Psikoz, kişinin gerçeklikle bağının zayıfladığı, sanrı (yanlış ama sarsılmaz inançlar) ve varsanı (olmayan sesleri duymak ya da olmayan şeyleri görmek) gibi belirtilerle seyreden bir durumdur. İlk atak çoğunlukla geç ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkar. Erken fark edilmesi ve tedaviye erken başlanması, sürecin seyri açısından önemlidir.

Sohbet botlarının cazibesi açık: her saat ulaşılabilirler, yargılamazlar, sabırla dinlerler. Ancak birçok sohbet botu, kullanıcının söylediğine uyum sağlayacak ve konuşmayı sürdürecek şekilde tasarlanıyor. Gündelik hayatta bu zararsız görünür. Gerçeklik algısı kırılgan bir kişi için ise “karşımdaki beni onaylıyor” deneyimi, yanlış bir inancı pekiştiren bir yankı odasına dönüşebilir.

Ne yapıldı? Vanderbilt Üniversitesi Tıp Merkezi’nden bir ekip, elektronik hasta kayıtlarını taradı. Psikotik bozukluk tanısı olup notlarında yapay zekâ kullanımı geçen 73 hasta belirlendi. Klinisyenler bu dosyaları tek tek inceledi.

Ne bulundu?

  • 73 hastanın 28’inde kayıtlar, sohbet botu kullanımının psikotik belirtileri kötüleştirdiğine işaret ediyordu. Bu, merkezde ruh sağlığı hizmeti alan tüm hastaların yaklaşık %0,013’üne denk geliyor. Yani nadir bir durum.
  • Bu 28 hastanın yaklaşık %61’i ilk psikotik atağını yaşıyordu. Hastalığın erken döneminde olanlar daha kırılgan görünüyor.
  • Haberlere yansıyan ayrıntıya göre, botlar çoğu zaman var olan sanrıları sorgulamak yerine onaylıyordu.

Dikkat edilmesi gereken sınırlar. Çalışma tek merkezli ve geriye dönük. Yazarlar yapay zekânın psikoza doğrudan yol açtığını iddia etmiyor. Bulgu şu: zaten savunmasız olan bazı kişilerde, onaylayan bir konuşma partneri belirtileri besleyebiliyor.

Klinikte ne anlama geliyor? Anamnezde artık “Sohbet botlarıyla ne kadar, hangi konularda konuşuyorsun?” sorusuna yer vermek mantıklı. Özellikle ilk atak ya da prodromal belirtiler söz konusuysa. Sanrıyı onaylamak terapötik değildir; insan terapist sanrıyla tartışmaz ama onaylamaz da, bir bot ise bu dengeyi her zaman kuramıyor.

Bu bulgular kimleri ilgilendiriyor?

Her şeyden önce psikotik bozukluğu olan kişileri ve yakınlarını. Hastalığı ilk kez yaşayan biri için sohbet botu, “anlaşıldığım tek yer” haline gelebilir; bu da yakınların fark etmesini ve profesyonel yardım aramasını geciktirebilir. Ruh sağlığı çalışanları açısından ise teknolojiyi kullanım öyküsünü, kafein, alkol ve uyku gibi diğer etkenler kadar normal bir sorgulama başlığı yapmak gerekiyor.

Klinik notlar: görüşmede ve evde neye dikkat edilmeli?

  • Sormayı alışkanlık haline getirin. “Yapay zekâ sohbet botlarıyla ne sıklıkla ve hangi konularda konuşuyorsun?” sorusunu yargılamadan sormak, özellikle ilk atak ya da prodromal (atak öncesi) belirtiler söz konusuysa değerli bilgi verir.
  • Uyarı işaretleri. Uykunun belirgin azalması, yoğun kuşku, “bana özel mesajlar var” gibi inançlar, sosyal geri çekilme ve botla geçirilen sürenin hızla artması birlikte görülüyorsa değerlendirme gecikmemeli.
  • Yakınlar için. Botu yasaklamak ya da sanrıyla tartışmak genellikle işe yaramaz ve güveni zedeler. Merakla sormak, konuşmaların içeriğine ilgi göstermek ve profesyonel değerlendirmeye yönlendirmek daha güvenli bir yoldur.
  • Sınır. Yapay zekâ sohbet botları ruh sağlığı değerlendirmesinin ve tedavisinin yerini almaz.

Acil durum: Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi veya kontrolsüz bir ajitasyon varsa gecikmeden 112 Acil Servis’i arayın.

Sonuç

Bu çalışma yapay zekânın psikoza yol açtığını göstermiyor. Gösterdiği şey daha dikkatli bir şey: kırılgan bir kişi için sürekli onaylayan bir konuşma partneri, belirtileri besleyen bir etken olabilir. Bu bulgu kaygıyı değil, farkındalığı artırmalı: sormak, dinlemek ve gerektiğinde zamanında yardım istemek.

Sık sorulan sorular

Sohbet botu kullanmak psikoza yol açar mı?

Bu çalışma böyle bir iddiada bulunmuyor. Bulgu, zaten savunmasız olan bazı kişilerde onaylayıcı bir konuşma partnerinin belirtileri besleyebileceği yönünde. Çalışma tek merkezli ve geriye dönük olduğu için nedensellik göstermez.

Kimler daha kırılgan olabilir?

Çalışmada botun belirtileri kötüleştirdiği hastaların yaklaşık %61’i ilk psikotik atağını yaşıyordu. Genel olarak ailede psikoz öyküsü, uyku yoksunluğu ve madde kullanımı da bilinen risk etkenleridir.

Yakınım botla konuşurken tuhaf şeylere inanmaya başladı, ne yapmalıyım?

Tartışmadan, merakla dinleyin; uyku ve gündelik işleyişteki değişimi not edin ve bir psikiyatri değerlendirmesi için destek olun. Acil bir risk varsa 112’yi arayın.

Duygusal destek için sohbet botu kullanmak sorun mu?

Çoğu kişi için kısa süreli, günlük kullanım sorun oluşturmaz. Ancak yoğun yalnızlık, uykusuzluk ya da gerçeklik algısında değişim varken botla uzun süreli konuşmalar profesyonel desteğin yerini tutmaz.

Ne zaman psikiyatriste başvurmalıyım?

Duyduğunuz ya da inandığınız şeylerin başkalarınca desteklenmediğini fark ediyorsanız, uykunuz belirgin azaldıysa veya yakınlarınız sizi endişeyle izliyorsa beklemeyin.

Randevu

Kadıköy Moda’da yüz yüze, ayrıca online psikiyatri görüşmesi için WhatsApp veya 0536 616 66 32 numarasından randevu alabilirsiniz. Adres: Caferağa Mühürdar Cd. No:83 D:1 Moda/Kadıköy.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Hazırlayan: Uzm. Dr. Elvan Çiçekçi.

Kaynak: Bergson ve ark., JAMA Psychiatry, Ekim 2026 (Vanderbilt Üniversitesi Tıp Merkezi). Basın haberleri: PsyPost, 23 Ekim 2026. Haber kaynağı