Hayatınız boyunca potansiyelinizin çok altında performans gösterdiğinizi hissettiniz mi? Belki okulda “çok zeki ama kendini vermiyor” dendi. İş hayatında parlak fikirleriniz olmasına rağmen raporları son dakikaya bıraktınız, toplantılarda daldınız veya başladığınız projeleri bir türlü bitiremediniz. Anahtarlarınızı kaybetmek, randevuları unutmak veya faturaları geciktirmek günlük rutininiz haline geldi.
Eğer bu kaos size tanıdık geliyorsa, yaşadığınız şey bir karakter kusuru, tembellik veya iradesizlik değildir. Bu durum, nörobiyolojik bir gerçeklik olan Erişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olabilir.
DEHB; beynin “yönetici işlevlerinden” (planlama, odaklanma, dürtü kontrolü) sorumlu olan ön bölgesinin (Prefrontal Korteks), diğer bölgelerle iletişimindeki farklılıktır.
Bu bölgedeki Dopamin ve Noradrenalin adı verilen nörotransmitterlerin (iletişimci kimyasalların) düzensiz çalışması; beynin “fren” ve “gaz” mekanizmalarının senkronize olamamasına neden olur.
DEHB, sadece çocuklara özgü bir durum değildir. Tanı almamış çocukların %60’ından fazlası, bu özellikleri yetişkinliğe taşır. Ancak yetişkinlerde DEHB kabuk değiştirir; “koşturan çocuk” gider, yerine “içi huzursuz, zihni susmayan yetişkin” gelir.
Yetişkin DEHB'si genellikle 3 ana alanda kendini gösterir. Aşağıdaki maddelerden birçoğu size uyuyorsa, bir uzman değerlendirmesi gerekebilir:
Tedavi edilmeyen DEHB, sadece “dikkat dağınıklığı” olarak kalmaz. Kişi bu açığı kapatmak için yıllarca kendini o kadar zorlar ki, bu süreç şunlara yol açabilir:
Kadıköy Psikoterapi Merkezi’nde DEHB tanısı, 5 dakikalık bir görüşmeyle konulmaz. Uzm. Dr. Elvan Çiçekçi yönetiminde kapsamlı bir süreç işler:
DEHB tanısı, “klinik” bir tanıdır. Yani kan tahlili veya MR ile değil, uzman hekimin detaylı öykü almasıyla konulur. Çocukluk çağı öykünüz, okul karneleriniz ve bugünkü işlevselliğiniz detaylıca incelenir. (Gerekli görüldüğünde MOXO sürekli bilişsel performans testi, DIVA-5 gibi yapılandırılmış tanısal görüşme ölçekleri ve nöropsikolojik testlerden faydalanılır.)
Yetişkin DEHB tedavisinin temel taşı, ilaç tedavisidir. Nasıl ki görme bozukluğu olan biri gözlük takınca net görüyorsa; DEHB ilaçları da beyindeki dopamin seviyesini düzenleyerek odaklanmanızı sağlar. Kullandığımız ilaçlar FDA onaylı, güvenilir ve hekim kontrolünde kullanıldığında bağımlılık yapmayan tedavilerdir.
İlaç “odaklanma kapasitenizi” açar, ancak o kapasiteyi nasıl kullanacağınızı öğretmez. Terapi burada devreye girer: Zaman yönetimi ve planlama becerileri, erteleme davranışı ile baş etme, dürtüleri fark etme ve yönetme.
Kendi beyninizin “kullanma kılavuzunu” öğrenmenizi sağlıyoruz. DEHB bir kusur değil, yönetilmesi gereken bir farklılıktır. Doğru yönetildiğinde, DEHB’li bireylerin yaratıcılığı, enerjisi ve kriz anlarındaki pratik zekası büyük bir avantaja dönüşebilir.